De papegaai als huisdier

Papegaaien zijn niet zozeer de meest gehouden vogelsoort, maar wel één met heel specifieke eisen, een gemiddeld langere levensverwachting en – helaas – de meeste ziektes/gedragsafwijkingen ten gevolge van voedings- en huisvestingsfouten.

Papegaaien onderscheiden zich van de andere vogels door hun unieke snavel, waardoor ze ook wel ‘kromsnavels’ genoemd worden. Daarnaast hebben ze typische pootjes, waarvan de buitenste tenen naar achteren staan en de middelste naar voren. Papegaaien hebben een goed ontwikkelde syrinx, waardoor ze in staat zijn veel geluiden na te bootsen. Jonge papegaaien zijn nestblijvers, ze hebben de zorg van de ouderdieren nodig om te overleven.

Bekende papegaaien zijn o.a. de grijze roodstaart, de blauwgele ara, de rosé kaketoe, de agapornis (dwergpapegaai), de valkparkiet en de grasparkiet.

Papegaaien kunnen relatief oud worden. Dwergpapegaaien kunnen een jaar of 15 worden, grijze roodstaarten en amazones zo’n 35 en ara’s tot wel 50 jaar! Houd hier rekening mee bij de aanschaf van een (grote) papegaai!

Gedrag

Papegaaien hebben van alle vogels relatief de grootste hersenen. Ze zijn slim! Dat betekent dat deze vogels een uitdaging nodig hebben. De meeste papegaaien zitten het beste samen met een andere vogel (niet altijd per se een soortgenoot), maar zijn dan minder tam. Veel papegaaien worden om die reden alleen gehouden, met mogelijke gedragsproblemen als gevolg. Papegaaien hebben uitdaging, spel en werk nodig om gezond te blijven. Met name grijze roodstaarten, amazones en kaketoes zijn gevoelig voor gedragsproblemen.

Papegaaien kosten veel tijd en aandacht van de eigenaar. Ze zijn daarnaast zeer éénkennig, wat (met name in het broedseizoen) kan leiden tot agressie naar vreemden en partner van de eigenaar. Dit is zeker leuk als de vogel u als maatje heeft gekozen, maar houd hier rekening mee wanneer er anderen bij uw vogel in de buurt komen. Het is raadzaam om een vogel al op jonge leeftijd te hanteren en te laten wennen aan handelingen. Dit maakt een eventueel dierenartsbezoekje minder stressvol voor de vogel, uzelf en de dierenarts.

Omdat papegaaien uitdaging nodig hebben, hebben ze een relatief grote kooi nodig en zouden ze veel moeten kunnen vliegen. Ook kan kooi- en voedselverrijking hierbij helpen. Voor ideeën over kooiverrijking zijn veel boeken en is veel informatie beschikbaar.

Langdurige stress, ziekte en gedragsproblemen kunnen (zeker bij grote papegaaien) leiden tot agressie, verenplukken en in sommige gevallen zelfs beschadigingen van de huid met bloedingen en wonden tot gevolg. Het is zeker aan te raden om in zo’n geval contact op te nemen met een dierenarts en/of specialist in papegaaien voor advies. Om deze ongewenste gedragingen weer af te leren is vaak heel veel tijd nodig. Het zal dan ook niet zomaar op te lossen zijn. Net als bij honden en katten met gedragsproblemen, is het vaak aan de eigenaar om hier werk van te maken. Medicatie is vrijwel nooit een oplossing.

Huisvesting en verzorging

Papegaaien kunnen samen of alleen gehuisvest worden. De grote papegaaien hebben grote, stevige kooien nodig, waar ze eenvoudig de vleugels in moeten kunnen strekken. Vroeger werden kooien bewerkt met loodverf of zaten er andere zware metalen in, tegenwoordig wat minder. Zware metalen kunnen gevaarlijk zijn voor vogels die aan de tralies bijten. De meeste papegaaien stellen prijs op een badje of regelmatig sproeien. Er moet altijd vers water aanwezig zijn, voedsel kunt u eventueel in porties geven. In de kooi zouden meerdere zitstokken moeten zijn, liefst van een materiaal dat goede grip geeft en de zitstokken kunnen het beste een verschillende diameter hebben. Hierdoor drukken de zitstokken niet altijd op dezelfde plekken op de pootjes (drukplekken). Zoals gezegd zijn kooiverrijkingen aan te raden om gedrag door verveling te voorkomen.

Voeding

Papegaaien leven in het wild van een combinatie van noten, zaden, vruchten, bloemen, planten en soms enkele insecten. In gevangenschap worden ze vaak op een dieet van zaden gehouden, omdat dit makkelijker en goedkoper is. 

Dit betekent wel dat in die zaden alles moet zitten wat ze nodig hebben. Op de voerzakken staat vaak dat het een ‘compleet papegaaienvoer’ is, maar helaas zijn zaden zelf zeer arm aan vitaminen en mineralen. Dit wordt opgevangen door ze eivoer of krachtvoer bij te voeren. In sommige voedingen zitten extra ‘zaadjes’ met de vitaminen en mineralen. Naast zaden en biks kunnen natuurlijk ook groenten en fruit aangeboden worden.

Papegaaien zijn echter kieskeurig. Zeker grijze roodstaarten. Ze hebben een voorkeur voor de zonnebloempitten en andere vette zaden, waar relatief veel vet en smaak aan zit, maar weinig voedingsstoffen. Daarnaast kunnen ze snel dik worden op die zaden alleen. Een voeding met verschillende zaden geeft slimme vogels de kans om te selecteren. Net zoals kinderen die alleen de lekkere dingen van hun bord opeten. Bij kinderen wordt vaak gezegd dat ze hun bordje moeten leegeten, voordat ze het toetje krijgen, maar bij vogels hebben we de neiging om de dag erop gewoon het bakje te vervangen of aan te vullen. Waarom?

Om deze problemen van selectieve vogels op te vangen, zijn er tegenwoordig steeds meer monocomponente voedingen op de markt. Dit zijn vaak ‘saaie’ brokken waar alles in zit wat een papegaai nodig heeft. Op die manier kunnen ze niet meer selecteren. Het overwennen van zadenmixen naar brokken kan zeer tijdrovend zijn. Sommige papegaaien hongeren zichzelf nog liever uit dan over te stappen. Vraag uw dierenarts naar informatie over hoe dit op te pakken.

Wij adviseren om papegaaien al van jonge leeftijd te wennen aan de volledige brokken. Er zijn meerdere merken beschikbaar, waaronder Harrison’s Bird Foods en Nutribird. Daarnaast zijn er voedingen die in plaats van één brok, de zaden in een brokvorm aanbieden, waarbij de vitaminen en mineralen tussen de zaden zitten. Zo zijn er bijvoorbeeld Lafeber Nutriberries.

Langdurig deficiënte voeding is helaas één van de grootste veroorzakers van een verminderde gezondheid en mogelijke ernstige ziektebeelden later in het leven. Door de lange levensverwachting van met name de grote papegaaien, worden soms ziektes gezien die met goede voeding voorkomen kunnen worden. 

Het allerbeste zou de natuurlijke voeding voor elke papegaai zijn. Er is helaas maar weinig onderzoek gedaan naar wat elke soort precies nodig heeft, waardoor het bijna onmogelijk is om dit goed te doen. Hetzelfde geldt ook voor biks, waarbij selectie niet meer mogelijk is.

Om gedragsproblemen te voorkomen en uw vogel wat extra tijdverdrijf te geven, zijn er leuke voedselverrijkingen mogelijk. Er wordt op dit moment door specialisten veel onderzoek gedaan naar gedragsproblemen en oplossingen om die te voorkomen. Het is niet mogelijk om zoveel verrijking te geven aan een vogel als hij in de natuur bezig is met zoeken, maar we kunnen er wel zo dicht mogelijk bij proberen te komen!

Kijkt u eens op www.licg.nl of op www.lafebervet.com/nutrition/fun-facts-on-foraging-enrichment.

Ziekte

Ziekte bij papegaaien kan moeilijk te zien zijn. Van nature zijn alle (met uitzondering van roofvogels) vogels prooidieren, die hun gezondheidsproblemen slecht laten zien. Tekenen van mogelijke ziekte bij uw vogel zijn o.a.:

-          Bol zitten, afwezig gedrag, met halfgesloten ogen zitten

-          Rommelig of onregelmatig verenkleed, moeite met ruien

-          Kaalheid, afgebeten veren, wonden

-          Verminderde eetlust

-          Moeite met ademen of duidelijk hoorbare ademhaling

-          Afwijkende ontlasting, bevuiling van de cloaca/het verenkleed met ontlasting

-          Gedragsveranderingen, bv agressie

Als u een van de bovenstaande verschijnselen opmerkt, is het aan te raden contact op te nemen met de dierenarts.

Wilt u op de hoogte blijven van onze acties en nieuwtjes? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief.